Grond is en blijft een belangrijk onderdeel in de bedrijfsvoering van akkerbouwers en veehouders in Nederland. Het nieuwe mestbeleid en de ontwikkeling van schaalvergroting spelen daarbij een belangrijke rol. Landbouwgrond aankopen is echter kostbaar, zodat gezocht wordt naar mogelijkheden om op andere manieren meer grond onder het bedrijf te krijgen. Eén van die mogelijkheden biedt wellicht het aangaan van samenwerkingsverbanden tussen akkerbouwer en veehouder, het onderwerp van deze bijeenkomst. Gekozen is voor drie sprekers. De eerste is melkveehouder Alle Dotinga uit het Groningse Saaxemhuizen, de tweede is akkerbouwer Pieter van Maldegem uit het, eveneens Groningse, Vierhuizen. De derde spreker is Harm Jan Schippers, bedrijfsadviseur van Accon AVM. Verslag van een volle zaal akkerbouwers en melkveehouders in gesprek over samenwerking.

Verslag van de avond
Na een korte introductie van het onderwerp door kennismakelaar Kees Nobel van de Melkveeacademie, worden de aanwezigen per tafel gevraagd na te denken over het onderwerp samenwerking. Elke tafel inventariseert voor- of nadelen, bespreekt die met elkaar en schrijft ze vervolgens op. Al snel wordt duidelijk dat het onderwerp leeft en dat er veel over te zeggen is.
De eerste spreker is melkveehouder Alle Dotinga uit Saaxumhuizen. Samen met zijn broer heeft hij een melkveebedrijf met 86 ha grond waarvan 64 ha in eigendom is. Het quotum bedraagt 1,3 miljoen kg. De familie Dotinga is in 1994 in het Groningse Saaxumhuizen neergestreken na vertrek uit de omgeving van Dokkum. Als melkveehouders kwamen ze zo terecht in een akkerbouw gebied. Na de aankoop meldden zich al snel een tiental akkerbouwers uit de directe omgeving voor de grond. Nu, in 2011, heeft de maatschap een samenwerkingsverband met drie akkerbouwers uit de directe omgeving. De samenwerking houdt in dat er een uitruil plaatsvindt van grond en mest. De akkerbouwer heeft behoefte aan grond, de melkveehouder aan mestafzet en voer, aldus Dotinga. Voor verhuur van 1 ha pootaardappelgrond krijgt de maatschap 2 ha gras of mais grond terug. Uiteindelijk zal de samenwerking een win-win situatie moeten opleveren. De grond is daarbij allesbepalend, maar ook investeringen in gebouwen en machines kunnen gezamenlijk voordeel opleveren, net als het door de akkerbouwer laten bewerken van de grond van de melkveehouder. Als belangrijke aandachts- en discussiepunten noemt Dotinga ongewenste verschraling van de grond, het kali gebruik, discussie over een juiste ruilverhouding, structuurverlies van gras op ‘jong grasland’ en de invloed van beschermingsmiddelen.
De tweede spreker is akkerbouwer Pieter van Maldegem. Zijn akkerbouwbedrijf in Vierhuizen is 80 ha groot. Ook van Maldegem werkt al jaren samen met een melkveehouder. Duidelijk geeft hij aan waar de win-win situatie volgens hem uit bestaat. Voor de melkveehouder bestaat het voordeel uit opbrengsten uit verhuur van grond en het afzetten van mest. Voor hemzelf bestaat het voordeel uit het uitbreiden van areaal en een stabiele aanvoer van organische mest. Daarbij tekent van Maldegem aan dat de uitbreiding van areaal alleen voordeling is als het gaat om het telen van pootaardappelen. Andere gewassen leveren simpelweg te weinig op om per saldo baat te hebben bij de samenwerking. Als belangrijke bijkomende voordelen van de samenwerking, die dus primair betrekking heeft op grondgebruik, noemt hij de mogelijkheden van uitruil van machines, het gebruik maken van elkaars personeel en het stimuleren van elkaars ondernemerschap. Bij de eerste twee bijkomende voordelen wijst van Maldegem op de verschillen tussen de beide landbouwtakken, die het gebruik van elkaars machines en personeel juist mogelijk kan maken. Als aandachtspunten noemt de akkerbouwer uit Vierhuizen: de vereiste (hoge) kwaliteit van de grond voor pootaardappelen, de regelgeving, met name inzake mest en derogatie, en het op tijd rooien zodat er gras in kan. Dat laatste betekent een beperkte raskeuze van de te poten aardappelen. Alles echter overziend, is van Maldegem van mening dat samenwerking in deze vorm over en weer voordelen kan opleveren en dat de administratieve bijkomstigheden goed te doen zijn. Uiteindelijk is voor een goede samenwerking de relatie tussen beide ondernemers doorslaggevend: je moet elkaar vooruit willen helpen en elkaar wat gunnen.
De derde spreker van de avond is Harm Jan Schippers van Accon AVM. Schippers gaat in zijn bijdrage met name in op wat de voorgaande sprekers gezegd hebben en betrekt daarbij het publiek. Hij benadrukt het potentiële voordeel van samenwerking voor beide partijen. De aanwezigen wordt gevraagd wat een acceptabele afstand is tussen de beide percelen. Na enige discussie lijken de meesten het erover eens dat het moet gaan om samenwerking in de directe omgeving, binnen een straal van 15 km. Een enkeling geeft aan bereid te zijn zijn snijmaïs van verder te halen. Verder wordt gediscussieerd over wanneer je kan spreken van een win-win situatie. De beide sprekers wordt gevraagd of ze in termen van cijfers inzichtelijk kunnen maken wat de samenwerking hen heeft opgeleverd. Dat blijkt lastig, maar zowel de melkveehouder als de akkerbouwer geven aan overtuigd te zijn van een positief effect op de lange duur. Dat laatste is overigens een ander belangrijk punt wat naar voren komt: continuïteit in de bedrijfsvoering. De ondernemers zouden verder meer moeten zoeken naar versterking van elkaars kwaliteiten en de benutting ervan over en weer, aldus Schippers. Zo kan de kennis over grondbewerking van de akkerbouwer de melkveehouder vooruit helpen. Uiteindelijk blijken de aanwezigen het erover eens dat de menselijke factor zeer belangrijk is: de ondernemers moeten oog willen hebben voor de ander en de ander iets willen gunnen. Als je dat beide doet, dan ontstaat er een win-win situatie die verder gaat dan de enkele uitruil van gronden en dus ook meer voordelen oplevert voor beide partijen.

 Groningen, 7 november 2011

mr. Menko Rittersma
Hanzehogeschool Groningen
 

Verslag bijeenkomst op 25 oktober 2011 te Damwoude
In het kader van het project Foarut Buorkje

Initiatiefnemers: LTO Noord – Livestock Research Wageningen UR – Melkvee Academie – Hanzehogeschool Groningen
Financiers: Provincie Fryslân – Noardlike Fryske Wâlden – de LTO Noord Fondsen – Stichting J. Mesdag-fonds